En de werken van ieder mens hebben Wij om zijn hals gehangen; en op de Dag der Verrijzenis zullen Wij voor hem een boek brengen en hij zal het opengeslagen zien. "Lees het boek. Uw eigen ziel is op deze dag als rekenaar tegen uzelf voldoende."
(17:13-14)

De confrontatie

Op een dag zei de profeet (vzmh) toen hij een menigte toesprak:

"Mensen! U zult voor Allah verschijnen met blote voeten, met een ontbloot lichaam en onbesneden. De eerste die gekleed zal zijn is Abraham. Mensen van mijn gemeenschap zullen naar links geleid worden. Ik zal uitroepen: "Dit zijn mijn toevertrouwden!" Mij zal dan geantwoord worden: "U weet niet wat zij na u hebben gedaan." De mens gaat slechts een pas voorwaarts na eerst op vier vragen te hebben geantwoord
- waarmee heeft hij zijn leven doorgebracht
- wat heeft hij met zijn kennis gedaan
- hoe heeft hij zijn rijkdommen verzameld en hoe heeft hij ze besteed
- wat heeft hij met zijn lichaam gedaan?
………………
(Boechari en Moeslim)

Aisja verhaalde dat de boodschapper van Allah zei: De mensen zullen op de Dag des Oordeels op blote voeten, naakt en zoals bij de geboorte onbesneden berecht worden. Ik (Aisja) vroeg: "O boodschapper van Allah, sommige mannen en vrouwen zullen dan naar elkaar kijken". De profeet zei: "O Aisja, de zorg van die Dag zal zo'n grote invloed op de mensen hebben, dat sommigen niet naar elkaar zullen kijken. (De profeet reciteerde hierna:)

De Dag waarop een man van zijn broeder vlucht, en van zijn moeder en zijn vader, en van zijn vrouw en zijn kinderen. Op die Dag zal een ieder een aangelegenheid hebben die hem zal bezighouden.

De zorgen van de mensen zijn op die Dag zo groot, dat zij alleen met hun eigen problemen bezig zullen zijn. Bij een gelegenheid waarbij de Dag des Oordeels ter sprake kwam, vond het volgende gesprek tussen de profeet Mohammed (vzmh) en Aisja plaats:

Op een dag zag de gezant van Allah (zijn vrouw) Aisja huilen, hij vroeg; "O Aisja waarom huil jij? Aisja vroeg: "Zul je op die Dag aan mij denken? De gezant van Allah zei: "Nee Aisja, er zullen drie momenten zijn waarin zelfs ik, niet aan jou zou kunnen denken: Bij de Siraat (brug des oordeels), bij de Weegschaal (voor de daden), en wanneer het levensboek van de mensen wordt gegeven.

De mensen zullen in drie groepen worden verdeeld

En jullie zullen in drie soorten worden verdeeld.
De mensen aan de rechterkant - hoe (gelukkig) zijn de mensen aan de rechterkant!
En de mensen aan de linkerkant - hoe (ongelukkig) zijn de mensen aan de linkerkant!
De voorbijstrevenden (in het geloof) zullen de eersten zijn.
(Koran 56:8-10)
 
De eerste groep mensen is de 'sabikoen (de voorbijstrevenden)': deze groep mensen zal direct naar het Paradijs gaan.
De tweede groep mensen is de 'Ashaboel may'manah (de mensen aan de rechterkant)': deze groep mensen zal hun boek in hun rechter hand krijgen en een gemakkelijke afrekening hebben. Zij zullen ook naar het Paradijs gaan:

En hij, aan wie zijn boek in de rechter hand wordt gegeven, zal zeggen: "Komt, leest mijn boek. Voorzeker, ik wist dat ik mijn afrekening tegemoet moest gaan."
Deze zal dan een heerlijk leven krijgen In een verheven paradijs.
(69:19-22)

De derde groep is de 'Ashaboel masj'amah (mensen aan de linkerkant)': deze mensen zijn degenen die hun boek in hun linker hand of van achter hun rug krijgen, zij zullen naar de Hel gaan.

Maar hij, wiens boek in zijn linker hand wordt gegeven, zal zeggen: "O was mijn boek mij maar niet gegeven! En had ik maar niet geweten wat mijn oordeel was! O, had de dood maar aan mij een einde gemaakt!
(Koran 69:25-27)

Mensen die achteloos leefden ten aanzien van de Dag des Oordeels zullen ontzettend veel spijt gaan krijgen, maar de spijt die de mensen zullen hebben zal hun niet baten.
Op die Dag zal (hem) de Hel getoond worden; op die Dag zal de mens de vermaning willen volgen, maar hoe zal de vermaning hem kunnen baten?
Hij zal zeggen: "O had ik maar (vroeger) voor dit leven iets verricht."
(Koran 89:23-24)

En als jullie het slechts zouden kunnen zien, wanneer zij voor het Vuur zullen worden gebracht! Zij zullen dan zeggen: "O, mochten wij slechts worden teruggezonden, dan zouden wij de tekenen van onze Heer niet meer ontkennen en wij zouden tot de gelovigen behoren."
(Koran 6:27)

Het boek der handelingen

Bij ieder mens zijn er constant twee engelen aanwezig, zij schrijven alle handelingen van de mensen op; hetgeen we doen, wat we zeggen, waarnaar we luisteren, wanneer we slapen, wanneer we opstaan, kortom, zij schrijven alles op. De engel aan de rechterzijde noteert alle goede daden en de engel aan de linkerzijde alle zonde. Hiermee wordt het levensboek van de mens gevuld en hij kan daarin teruglezen wat hij tijdens zijn leven heeft gedaan. Dit boek wordt ons op de Dag des Oordeels gegeven als een getuige voor of tegen ons. Alles, maar dan ook alles zal in het boek vermeld zijn:

En de werken van ieder mens hebben Wij om zijn hals gehangen; en op de Dag der Verrijzenis zullen Wij voor hem een boek brengen en hij zal het opengeslagen zien. "Lees het boek. Uw eigen ziel is op deze dag als rekenaar tegen uzelf voldoende."
(Koran 17:13-14)

En het boek zal worden voorgelegd; dan zullen jullie de schuldigen zien vrezen wegens hetgeen daarin staat en zij
zullen zeggen: "Wee ons! wat voor een boek is dit!
Het slaat klein noch groot over, doch het somt alles op. En zij zullen al hetgeen zij deden voor zich zien...
(Koran 18:49)

Het boek der daden wordt van rechts, links of achter de rug gegeven. De mensen aan wie het boek in de rechter hand wordt gegeven zullen naar het Paradijs gaan.

Wat hem betreft, wie het boek in zijn rechter hand wordt gegeven, Hij zal beslist een gemakkelijke rekening krijgen. En zal naar de zijnen in vreugde terugkeren.
(Koran 84:7-9)

De mensen aan wie het boek achter de rug en in hun linker hand wordt gegeven zullen naar de Hel gaan: Maar hij, wie het boek achter zijn rug wordt gegeven. Hij zal vernietiging wensen. En een laaiend Vuur ingaan.
(Koran 84:10-13)

Maar, hij wie het boek in de linker hand wordt gegeven, zal zeggen: "O was mijn boek mij maar niet gegeven! En had ik maar niet geweten wat mijn oordeel was! O, had de dood maar aan mij een einde gemaakt!
(Koran 69:27-29)

In het volgende vers is er sprake van een boek waarin de daden van het gehele volk zijn opgeschreven. Zo zal volk voor volk haar eigen boek voorgelegd worden:

En je zult ieder volk zien knielen. Elk volk zal tot zijn boek worden geroepen en er zal tot hen worden gezegd: "Heden zal jullie worden vergolden naar hetgeen jullie deden.

Dit is Ons boek: het spreekt tot u met waarheid. Wij hebben opgetekend wat jullie deden."
(Koran 45:28-29)

Het is logisch dat een volk massaal verantwoordelijk is voor zaken die iedereen aangaan. Bijna ieder persoon draagt een stukje verantwoordelijkheid voor de manier waarop men leeft en hoe met de schepping van Allah wordt omgaan. Een volk hoort zijn samenleving in te richten naar de wil en de wetten van God; iedereen die een bijdrage kan leveren aan de samenleving zal aansprakelijk worden gesteld ten aanzien van zaken als het geloof, onrecht, onderdrukking, onzedelijkheid, vervolging, moord, enz:

(Gedenk) de Dag waarop Wij elk volk met haar leider zullen oproepen. Zij die hun boek in de rechterhand ontvangen, zullen hun boek lezen en hen zal geen onrecht worden aangedaan.

Maar wie blind is geweest in deze wereld zal blind zijn in het Hiernamaals; hij is ver afgedwaald van de rechte weg.
(Koran 17:71-72)
 
Op de Dag des Oordeels zal niets geheim blijven, alles wat we in deze wereld deden en geheim hielden zal daar geopenbaard worden, iedereen zal eikaars zonden te weten komen:

Op de Dag waarop de geheimen zullen worden geopenbaard.
(Koran 86:9)

Dan zullen jullie worden bloot gelegd en geen van jullie geheimen zal verborgen blijven.
(Koran 69:18)

Bezinning in het leven

Er werd een persoon gevraagd wat wijsheid is, hij zei: "De beste kiezen van twee wijsheden". Vele mensen werken aan een aardse toekomst. Men streeft naar een stukje paradijs op de aarde, maar voordat het aardse paradijs gebouwd is, zijn de meeste mensen al te oud of lopen teveel gevaar om ervan te genieten. De weinigen die denken dat ze het gemaakt hebben, nemen zichzelf in de maling, want Allah leert ons dat het aardse leven niets anders is dan korte vermaak en bedrog. Het echte leven, het echte Paradijs, is in het Hiernamaals! De ware toekomst ligt daar, een wijs persoon is hij die zich toewijd aan zijn toekomst in het Hiernamaals.

Mensen die zich niet op het leven in het Hiernamaals voorbereiden, zullen op de Dag des Oordeels veel spijt krijgen, maar het zal hen niet kunnen helpen. Ze zullen het echte Paradijs niet in kunnen gaan en in de Hel terecht komen:

Zij zullen er in schreeuwen, zeggende: "Onze Heer, haal ons er uit, wij zullen goede werken doen, anders dan wij vroeger deden". (Allah zal zeggen): "Gaven Wij jullie niet een leven, lang genoeg dat wie wilde nadenken, daarin kon nadenken, bovendien kwam een waarschuwer tot jullie. Ondergaat daarom de straf, want voor de boosdoeners is er geen helper.
(Koran 35:37)

In een overlevering gaf de profeet (vzmh) de volgende raad: Een wijs persoon is hij, die zijn ego laag beschouwt en werkt voor het leven na de dood. Een dom persoon is hij, die zijn begeerten volgt en (zover gaat in zijn handelingen dat hij) van Allah dwaling ten deel krijgt.
(Djami'oes Sa gier)

De profeet Mohammed (vzmh) heeft vaak over dit onderwerp gesproken, volgens een overlevering door Aboe Hoeraira zei hij bij één van die keren:

Het schepsel zal naar Allah gebracht worden, Deze zal zeggen: "Gaf Ik jou niet het gezichtsvermogen en materie, heb Ik jou niet verheven boven de dieren en gaf Ik de landbouw niet in jouw beheer, je was vrij om te heersen en je bereikte een positie. Je dacht dat je vandaag met Mij kon onderhandelen. Het schepsel zal (ontkennen en) zeggen: "Nee". Allah (de Alwetende) zal zeggen: "Zoals jij Mij was vergeten, zal Ik vandaag jou vergeten".

Confrontatie met de Hel

De profeet zei in een overlevering:

Op die Dag zal de Hel naar de plaats der berechting worden
gebracht....
(Tirmizi)

Wanneer de Hel wordt getoond zal de angst en vrees nog meer toenemen bij de mensen. Iedereen zal naar een manier zoeken om zichzelf te redden, maar er zal geen uitweg zijn. Er zullen geen bergen, kuilen of grotten zijn om je te verstoppen. De mensen zullen beseffen dat alleen het doen van goede daden in de wereld de enige manier was om gered te worden van de Hel:

En de hel zal zichtbaar gemaakt worden voor hem die ziet.
(Koran 79:36)

Op die Dag zal de hel (hem) getoond worden; op die Dag zal de mens de vermaning willen volgen, maar hoe zal de vermaning hem kunnen baten?

Hij (de onachtzame) zal zeggen: "O had ik (vroeger) voor dit leven iets verricht."
(Koran 89:23-24)

Wanneer de Hel hen vanuit de verte zal zien, zullen zij het woeden en razen horen.
(Koran 25:12)

Wanneer zij er in worden geworpen, zullen zij haar van woede horen zieden.
(Koran 67:7)

Uit de volgende overlevering kunnen we opmaken dat de Hel ook bepaalde beelden zal vertonen:

De profeet zei:
Na de Wederopstanding zullen vanuit de Hel twee horens van vuur verschijnen die twee ogen hebben om te zien, oren hebben om te horen en een tong hebben om te praten, ze zullen zeggen: "Ik ben gekomen voor drie groepen mensen: (dit zijn) koppige (schrift)geleerden, de afgodendienaren en degenen die afgodsbeelden maakten.
(Tirmizi)

Confrontatie met de eigen daden

Er zijn overleveringen, waarin wordt vermeld dat sommige mensen zullen opstaan waarbij de ingewanden uit hun lichaam zullen hangen, anderen zullen opstaan zonder tong, van anderen zullen de lippen tot aan hun buik hangen, weer anderen zullen blind zijn, enz... God bepaalt en weet het best hoe en waarom iemand met een bepaald gebrek herschapen zal worden. Degenen die blind leefden ten opzichte van Allah's geboden en verboden, zullen op de Dag der Opstanding blind opstaan:
 
Maar wie blind is geweest in deze wereld zal blind zijn in het Hiernamaals; hij is ver afgedwaald van de rechte weg.
(Koran 17:72)

Doch degene die zich van Mijn gedachtenis zal afwenden, zal in benarde omstandigheden leven en op de Dag der Opstanding zullen Wij hem blind doen opstaan."
Hij zal zeggen: "Mijn Heer waarom heeft U mij blind doen opstaan, terwijl ik kon zien?
God zal zeggen: "Aldus kwamen Onze tekenen tot jou en jij hebt er geen acht op geslagen en evenzo zul jij op deze Dag vergeten worden".
Op deze wijze vergelden Wij hem die buitensporig is en niet gelooft in de tekenen van zijn Heer; en de straf van het Hiernamaals is strenger en langer van duur.
(Koran 20:124-127)

Zo zullen bijvoorbeeld degenen die met rente handelden naar beschrijving van het volgende vers opstaan:

Degenen die woekerwinst maken, zullen opstaan zoals
iemand, die door Satan
met krankzinnigheid is geslagen....
(Koran 2:275)

Veel schriftgeleerden zijn van mening dat zelfs de profeten en de martelaren ter verantwoording zullen worden geroepen. De bewijsvoering hiervoor is het volgende Koran vers:

En Wij zullen degenen, tot wie de boodschappers waren gezonden zeker ter verantwoording roepen; en Wij zullen de boodschappers ook ondervragen.
(Koran 7:6)

De eerste mensen die berecht zullen worden, is de Oemmah (volk) van de profeet Mohammed (vzmh). In een overlevering zei de profeet Mohammed (vzmh):

Mijn oemmah is het eerste volk dat berecht zal worden. Een stem zal op de Dag van de Wederopstanding zeggen: "Waar is de profeet Mohammed en zijn oemmah?". Wij zijn het laatste (volk van de aarde), maar het eerste voor de berechting. (Ibni Madja)

Er zullen vele obstakels zijn op weg naar het Paradijs, de mens zal omtrent alle verboden en geboden van Allah verantwoordelijk worden gesteld. Velen zullen gelijk afhaken en in de Hel belanden, anderen zullen iets verder komen, en weer anderen zullen het Paradijs halen.

De profeet Mohammed (vzmh) vertelde dat het eerste waarover we rekenschap moeten afleggen het gebed is:

De eerste daad waarover het schepsel zich moet verantwoorden op de Dag des Oordeels, is het gebed. Indien het schepsel het gebed naar behoren heeft verricht en zich heeft kunnen verantwoorden, dan is hij bevrijd en verheugd. Indien hij zich niet heeft kunnen verantwoorden, is hij beroerd en verachtelijk.
(Tirmizi)

Het eerste waarover het schepsel zich moet verantwoorden op de Dag des Oordeels, is het gebed. Indien het gebed naar behoren is verricht, zal het zo worden opgetekend. Indien het gebed niet voldoende is (in verhouding met zijn levensduur) zal Allah tegen de engelen zeggen: "Kijk of mijn schepsel extra gebeden (soennah, nafila) heeft verricht, (indien zo) verreken het met zijn verplichte
gebeden....
(Djami'oes Sagier)

In de volgende overlevering vertelde de profeet dat we omtrent ons leven, kennis, bezittingen en lichaam, zullen worden ondervraagd:

Het schepsel zal niet uitglijden, zolang het niet wordt ondervraagd omtrent: (hoe en) waar hij zijn leven heeft doorgebracht, hoe en waar hij in verhouding met zijn kennis heeft gehandeld, hoe hij zijn bezittingen heeft verdiend en ze heeft besteed, en waarmee hij zijn lichaam heeft verontreinigd.
(Tirmizi)

Het zijn niet alleen de gelovige mensen die verantwoordelijk zijn omtrent de geboden en verboden van Allah, maar ieder mens. De reden waarom ongelovigen, afgodendienaren en hypocrieten naar de hel zullen gaan, is omdat zij geen acht sloegen op de bevelen van God of omdat ze niet in Hem geloofden. In de Koran wordt duidelijk aangegeven dat de zonde van deze groep mensen niet vergeven zal worden. Wat de Moslim(a) betreft bestaat de kans dat hij voor zijn onvergeeflijke zonden eerst naar de Hel moet voor hij het Paradijs kan betreden.

De mens is verantwoordelijk aangaande o.a. de volgende zaken:
- Het geloof
- Rechten van God
- Rechten van de medemensen
- Rechten van de ouders
- Rechten van de kinderen
- Rechten van de verwanten
- Rechten van de gemeenschap
- Rechten van de dieren
- Rechten van andere schepselen
- Het recht van het lichaam
- Inrichting van de samenleving
- Verkondiging van het geloof

Rechten van God:

In de Koran leren wij dat alles gehoorzaam is aan Allah, echter in tegenstelling tot andere schepselen zijn wij mensen en de djinn, vrij in onze keuze. We mogen geloven of verwerpen. Ondanks dit zijn wij geschapen om de ene ware God te aanbidden:

En Ik heb de djinn en de mensen slechts tot Mijn aanbidding geschapen.
(Koran 51:56)

De aanbidding van God vindt plaats door Hem te gehoorzamen, Zijn recht is dat we alle wetten die Hij heeft uitgevaardigd gehoorzamen.

Allah zal de mensen toetsen aan de wetten die Hij heeft geopenbaard.

Rechten van de medemensen:

De rechten van de mensen zullen ook op de Dag des Oordeels ter sprake komen: De mensen die onrecht wordt aangedaan, mogen op de Dag des Oordeels de onrechtplegers vergeven of hun rechten opeisen. Dit zal gebeuren door het opeisen van de goede daden van de onrechtpleger. De profeet Mohammed (vzmh) zei het volgende hierover:

Weten jullie wie failliet is? Zijn metgezellen zeiden: "Volgens ons is degene die geen geld en bezittingen heeft failliet." De profeet zei: "Failliet is diegene onder mijn Oemmah (volk) die op de Dag der Opstanding komt met zijn gebed, het vasten en de zakaat, maar hierbij ook heeft gevloekt, (vals) beschuldigd, opgelicht, vermoord en afgeranseld. Er zal van zijn goede daden worden gegeven aan een ieder die hij onrecht heeft aangedaan. Wanneer zijn goede daden te weinig zijn, zal hij (naar verhouding) de zonden van de rechthebbenden krijgen. Daarna zal hij in de Hel worden geworpen.
(Tirmizi)

Aboe Hoeraira vertelde dat de boodschapper van Allah zei:
Wie van jullie de rechten van zijn geloofsgenoot heeft geschonden, laat hem zijn vergiffenis vragen, voordat je met je goede daden de schuldeiser zal betalen of de zonden van hem zal krijgen, indien je geen goede daden hebt. Want op die Dag (Dag des Oordeels) zal voor je schuld noch een 'dinar of dirham' (geld) zijn.
(Boechari)

De rechten van dieren en anderen schepselen:

De mensen zijn ook verantwoordelijk wat betreft de rechten van de familie, buren en andere mensen, maar ook de dieren en andere scheppingen zoals lucht, water, bomen, enz. Het aantasten van de natuur is het schenden van de rechten van de medemensen en andere levende wezens. God heeft alles in onze dienst gesteld zodat wij Hem optimaal en in een gezonde toestand kunnen aanbidden. Er zal niets achterwege blijven, alles zal in het Hiernamaals geopenbaard worden en alles zal gevolgen hebben:

Wie ter grootte van een atoom goed deed, zal dit aanschouwen. En wie ter grootte van een atoom kwaad deed, zal ook dat aanschouwen.
(Koran 99:7-8)

Het recht van het lichaam:

Het lichaam is ons toevertrouwd door Allah, we zijn verplicht om het lichaam zo goed mogelijk te behandelen. Onze ziel zal op de Dag des Oordeels verantwoordelijk gesteld worden, hoe hij met het lichaam is omgegaan.

Wij moeten ook in deze kwestie Allah gehoorzamen, Hij heeft al het slechte, zoals varkensvlees, alcohol, kadavers, enz. verboden voor het lichaam.

De weegschaal

Een andere fase waar de mensen doorheen moeten is de 'Mizan'. Dit is een weegschaal waarmee in het Hiernamaals de daden van de mensen gewogen zullen worden, Allah zegt in de Koran:

En Wij zullen weegschalen der gerechtigheid instellen op De Dag der Opstanding, zodat geen enkele ziel in enig opzicht onrecht zal worden aangedaan. En al was het slechts het gewicht van een mosterdzaadje, Wij zullen het naar voren brengen en Wij zijn voldoende als Rekenaar.
(Koran 21:47)

De profeet zei hierover:

Op de Dag der Opstanding zal het Paradijs aan de rechterkant van de kosmos geplaatst worden en de Hel aan de linkerkant. De (weeg) schaal van goede daden zal aan de rechterkant zijn en de schaal van zonden aan de linkerkant.

Hoe de Weegschaal is weet Allah het beste, het is in ieder geval een weegschaal die in staat is om de goede en de slechte daden te wegen. Uit de Koran leren we dat de Weegschaal alleen voor de gelovigen uitgezet zal worden. De goede daden van de ongelovigen hebben bij Allah geen waarde, de goede daden van de ongelovigen zullen op de Dag des Oordeels ongeldig zijn.

Zeg: "Zullen Wij u verhalen omtrent degenen die het grootste verlies in hun werken zullen lijden?"

Diegenen, van wie het streven gericht is op het leven van deze wereld en denken dat zij een bijzonder goed werk verrichten,

Dezen zijn het die de tekenen van hun Heer en de ontmoeting met Hem verwerpen. Derhalve zijn hun werken verloren gegaan en op de Dag der Verrijzenis zullen Wij geen weegschaal voor hen oprichten. De Hel is hun beloning wegens hun ongeloof en de spot die zij met Mijn Tekenen en Mijn boodschappers bedreven.
(Koran 18:103-106)

Allah vergelijkt de daden van de ongelovigen met een luchtspiegeling op een vlakte:

Maar de daden van de ongelovigen zijn als een luchtspiegeling op een vlakte. De dorstige denkt dat het water is, wanneer hij er bij komt ontdekt hij echter dat het niets is…..
(Koran 24:39)

Uit de volgende verzen leren we dat degenen (gelovigen) van wie de goede daden zwaarder wegen dan hun zonden, naar het Paradijs zullen gaan en degenen van wie de zonden meer zijn dan hun goede daden, naar de Hel zullen gaan. De Hel is voor de gelovigen tijdelijk.

Allah zegt over de Weegschaal:

En het wegen (van de menselijke daden) zal op die Dag eerlijk zijn. Degenen, van wie de schalen zwaar zijn zullen slagen.

En zij, van wie de schalen licht zullen zijn, deden hun zielen tekort, omdat zij ten opzichte van Onze tekenen onrechtvaardig waren.
(Koran 7:8-9)

Sjafaat (Voorspraak)

Sjafaat betekent voorspraak. Sjafaat is het bemiddelen van degene die daartoe de toestemming krijgt van Allah. Zo iemand mag op de Dag des Oordeels Allah om vergeving voor anderen vragen. Uit de Koran leren we dat niet zomaar iedereen voorspraak mag doen, maar alleen diegenen die daartoe toestemming van Allah krijgen:

...Wie kan bij Hem bemiddelen zonder Zijn verlof?...
(Koran 2:255)

Op die Dag zal voorspraak niet van nut zijn behalve van hem aan wie de Barmhartige verlof geeft en wiens woord Hem welgevallig is.
(Koran 20:109)

De profeet Mohammed (vzmh) vertelt in een aantal overleveringen wie van Allah toestemming krijgen om voorspraak te mogen doen, één van die overleveringen is de volgende:

Op de Dag van de Wederopstanding zullen drie (groepen mensen) voorspraak doen: (deze zijn) Profeten, de (godsdienst)geleerden en de martelaren.
(Djami'oes Sagier)

Volgens andere overleveringen zijn er meerdere soorten mensen die sjafaat mogen doen. Het lijkt tegenstrijdig met de bovengenoemde overlevering, maar het is goed mogelijk dat de overleveringen in verschillende situaties, tijd of aan de hand van bepaalde vragen verteld zijn.

Een van de voornaamste wensen van de profeet Mohammed (vzmh) is voorspraak te mogen doen voor zijn gemeenschap op de Dag des Oordeels.

Aboe Hoeraiera verhaalde dat de boodschapper van Allah zei:

Iedere profeet heeft een smeekbede, alle smeekbeden van de profeten zijn (door Allah) aanvaard. Mijn smeekbede heb ik bewaard voor mijn oemmah (volk), voor sjafaat op de Dag van de Wederopstanding.
(Boecharie)

Om enige baat van sjafaat te hebben is een zuiver geloof het eerste vereiste, men moet een zuiver geloof hebben zonder medegoden aan Allah te hebben toegekend, de sjafaat van de profeet is voor de gelovigen die weliswaar een zuiver geloof hadden, maar daarnaast ook grote zonden bedreven:

...Mijn voorspraak is voor degenen die overleden zijn, zonder afgoden aan Allah te hebben toegekend.
(Tirmizi)

Mijn voorspraak is voor degenen onder mijn oemmah (volk) die grote zonden verrichtten.
(Tirmizi)

De toestemming om sjafaat te mogen verrichten zal geheel volgens de instructies van Allah geschieden:

Zij spreken niet voordat Hij het beveelt, en zij handelen volgens Zijn gebod.
(Koran 21:29)

In de volgende Koranverzen lezen we dat de uiteindelijke beslissing toch bij Allah ligt, de bemiddeling van anderen zal niet iedereen kunnen helpen:

En vreest de Dag, dat de ene ziel de andere niet zal kunnen helpen, waarop voor haar noch voorspraak zal worden aanvaard, noch een losprijs zal worden aangenomen, noch zullen zij worden geholpen.
(Koran 2:48)

Een waarschuwing voor de mensen.
Aan degene onder u, die vooruit wenst te gaan of degene die wil achterblijven,
Elk ziel is als een pand voor hetgeen zij doet.
Doch degenen aan de rechter hand
In het paradijs (wonende) vragen
Aan de schuldigen
"Wat heeft u in de hel gebracht?"
Zij zullen antwoorden: "Wij behoorden niet tot hen die gewend waren te bidden. Wij voedden de armen niet.
En wij waren gewend ijdele gesprekken te voeren met hen die ijdele gesprekken voerden.
En wij waren gewoon de Dag des Oordeels te ontkennen. Totdat de dood ons overviel"
De tussenkomst van bemiddelaars zal hen daarom niets baten.
(Koran 74:36-48)

Evenals de goede daden van de ongelovigen ongeldig zijn, zou sjafaat op de Dag des Oordeels hen niet kunnen helpen. De sjafaat zal alleen sommige gelovigen redden van de Hel en andere gelovigen uit de Hel:

Directe gevolgen

Het zevende hoofdstuk van de Koran draagt de naam Araaf. Volgens de meeste Koran geleerden is Araaf een plaats dié tussen de Hel en het Paradijs ligt. Araaf is een hoog gelegen plaats waar sommige mensen (na het wegen van de goede en de slechte daden) zullen terechtkomen. Gelovigen waarvan de zonden gelijk zullen zijn aan hun goede daden of geen van beide hebben (door van hun goede daden te moeten weggeven), zullen in Araaf belanden. De Araaf bewoners zullen van daar uit zowel de helbewoners als de paradijsbewoners kunnen zien.

In de Koran wordt niet verteld wat er uiteindelijk met de Araaf bewoners zal gaan gebeuren. Hun situatie wordt als volgt beschreven:

En er zal een scheiding tussen beiden zijn; en er zullen op de verheven plaatsen mannen zijn die zij allen aan hun merktekenen herkennen. En zij zullen tot de bewoners van het Paradijs roepen: "Vrede zij over u." Dezen zullen het Paradijs nog niet zijn binnengegaan, maar zij hopen het.

En wanneer hun ogen naar de bewoners van het Vuur zijn gericht, zullen zij zeggen: "Onze Heer, plaats ons niet onder het onrechtvaardige volk."
En de bewoners van de verheven plaatsen zullen tot de mensen die zij aan hun merktekenen herkennen roepen: "Uw aantal, noch datgene waarover jullie hoogmoedig waren, heeft jullie kunnen helpen."
(Koran 7:46-48)

Er bestaat een overlevering waarin wordt verteld dat zij uiteindelijk naar het Paradijs zullen gaan.